Χρήστος Καψάλης

Ο Χρήστος Καψάλης είναι ένας από τους μεγαλύτερους ήρωες του Αγώνα. Γεννήθηκε το 1751 στο Μεσολόγγι από γονείς που ανήκαν στην τάξη των προυχόντων. Από πολύ νέος ανακατευόταν στα κοινοτικά της τουρκοκρατούμενης πόλης και υπήρξε από τους πρωτεργάτες της Επανάστασης στο Μεσολόγγι. Συμμετείχε εξαρχής στην Επανάσταση, αν και δεν υπάρχουν πληροφορίες σχετικά με την μύησή του στην Φιλική Εταιρεία. Κήρυξε την επανάσταση στο Μεσολόγγι μαζί με άλλους προκρίτους και ενόπλους. Διέθεσε ολόκληρη την περιουσία του υπέρ του πολιορκημένου Μεσολογγιο.

Μόλις έφτασε ο Λόρδος Βύρων στο Μεσολόγγι, του παραχώρησε με μεγάλη ευχαρίστηση ένα από τα σπίτια του, το οποίο ήταν δίπλα στο δικό του και μάλιστα αυτά τα δύο και ορισμένα άλλα αποτελούσαν την Καψαλέϊκη συνοικία και βρισκόντουσαν εκεί όπου σήμερα διασταυρώνονται οι οδοί Σολωμού, κόμητος Γάμπα και Φαβιέρου. Εκεί έμεινε ο ποιητής ως το θάνατό του. Ο χώρος αυτός σήμερα προσδιορίζεται με στήλη την οποία έχει τοποθετήσει το Εθνικό Πανεπιστήμιο.

Στο σπίτι του Χρήστου Καψάλη ήταν αποθηκευμένη μεγάλη ποσότητα πυρίτιδας, επειδή αυτό το τμήμα της πόλεως ήταν το ασφαλέστερο λόγω του ότι προστατεύονταν από τα πυροβολεία των νησίδων Ανεμόμυλου και Μαρμαρούς. Στο κάτω διαμέρισμα του σπιτιού ήταν το φυσιγγιοδετείο.

Στη διάρκεια της τελευταίας πολιορκίας του Μεσολογγίου, έδειξε μεγάλη δραστηριότητα. Ήταν παρών σε όλα τα πολεμικά συμβούλια που γίνονταν για την τύχη της πόλης στην οποία η κατάσταση είχε καταντήσει φρικτή λόγω της παντελής έλλειψης τροφίμων, των ασθενειών, οι οποίες πολλαπλασιάζονταν και της εξάντλησης των φαρμάκων. Εμψύχωνε μαζί με τον επίσκοπο Ιωσήφ τους αγωνιστές και στα διαλείμματα των μαχών επισκεύαζε τα ρήγματα των προμαχώνων.

Στο τελευταίο πολεμικό συμβούλιο, το οποίο έγινε εκεί που σήμερα είναι ο ναός της Αγίας Παρασκευής, στις 8 Απριλίου 1826, όπου και αποφασίστηκε η Έξοδος, τέθηκε το ερώτημα τι θα γίνει με τα γυναικόπαιδα, τους γέρους και τους τραυματίες. Ο Καψάλης δήλωσε ότι αναλαμβάνει αυτός να ανατινάξει το σπίτι του, καλώντας σε αυτό όσους θέλουν να βρουν ηρωικό θάνατο και να μην πέσουν στα χέρια των Τούρκων. Η πρόταση του έγινε δεκτή, ενώ απορρίφθηκε μια άλλη πρόταση που είχε γίνει από τον Γουρνάρα να σφαγούν τα γυναικόπαιδα.

Έτσι λοιπόν μετά από λίγη ώρα αφού είδε την γυναίκα του να ξεψυχά από τις φρικτές ταλαιπωρίες της ασθένειας και της πείνας, αποχωρίστηκε με τον γιο του Αποστόλη , τον οποίο έστειλε μαζί με άλλους στον Κάλαμο. Περιφέρονταν μαζί με γυναίκες στα σπίτια και μετέφερε τους βαριά τραυματισμένους και τους ασθενείς στο δικό του.

Η νύχτα της γιορτής του Λαζάρου πριν την Κυριακή των Βαΐων, όπου είχε οριστεί η Έξοδος, βρήκε το σπίτι του Καψάλη γεμάτο από περίπου τετρακόσιες ψυχές. Γυναίκες, παιδιά, γέροντες και άντρες, έτοιμοι να θυσιαστούν. Τα μεσάνυχτα επιχειρήθηκε η Έξοδος, οι Τουρκοαιγύπτιοι που είχαν κυριεύσει την πόλη, κατέστρεφαν και έκαιγαν τα σπίτια μέχρι που έφτασαν μπροστά στο σπίτι του Καψάλη στο οποίο πίστευαν ότι υπήρχαν κρυμμένοι οι θησαυροί της πόλης .

Πολλοί από αυτούς ανέβηκαν με σκάλες στην στέγη και τον εξώστη, ενώ άλλοι παραβιάζοντας την θύρα και τα παράθυρα μπήκαν μέσα στο σπίτι και αρκετοί το είχαν περικυκλώσει αλαλάζοντας.

Την κρίσιμη στιγμή ο ηρωικός Καψάλης αναφώνησε «Μνήσθητι μου Κύριε» και έριξε έναν αναμμένο δαυλό που κρατούσε στο χέρι του μέσα στο βαρέλι της πυρίτιδα. Επακολούθησε μια τρομερή έκρηξη. Ολόκληρη η πόλη σείστηκε, το έδαφος στην συνοικία έπαθε καθίζηση και τα νερά της λιμνοθάλασσας το κατέκλυσαν, ενώ κάτω από τα ερείπια των ανατιναγμένων σπιτιών θάφτηκαν πάνω από χίλιοι άντρες του εχθρού.

Η πράξη αυτή υμνήθηκε από τους Έλληνες αλλά και από ξένους ποιητές Γάλλους και Γερμανούς. Ο Ozaneaux έγραψε δράμα το οποίο μελοποιήθηκε και ανέβηκε στην σκηνή του παρισινού Odeon το 1828.

Αργότερα ο ποιητής Αριστοτέλης Βαλαωρίτης έγραψε :

«To Mεσολόγγι, σκέλεθρο, γυμνό, ξεσαρκωμένο,

δεν παραδίδει τ ’άρματα, δεν γέρνει το κεφάλι,

κρατή, για νεκροθάφτη του, τον Χρήστο τον Καψάλη»

Στον κήπο των ηρώων του Μεσολογγίου υπάρχει σήμερα μαρμάρινη προτομή του Καψάλη της οποίας τα αποκαλυπτήρια έγιναν σε επίσημη τελετή το 1926. Επίσης ο δήμος της πόλης, στον εορτασμό της εκατονταετηρίδας της Εθνικής Ανεξαρτησίας, έκοψε χρυσά, αργυρά και χαλκά αναμνηστικά μετάλλια τα οποία απεικόνιζαν στην μια όψη τους την ανατίναξη και στην άλλη είχαν χαραγμένη τη φράση «Το Μεσολόγγι προς το ολοκαύτωμα του Χρήστου Καψάλη 1826-1930».

Ποίημα από τον Ισίδωρο Καρδερίνη

"Χρήστος Καψάλης"

Ω ένδοξε επαναστάτη Χρήστο Καψάλη

Παλιά του Μεσολογγίου η οικογένειά σου

Στην ψυχή σου γενναία φλόγα μεγάλη

Παροιμιώδης ήτανε η λεβεντιά σου.

Όλη σου την περιουσία με γαλαντομία

Την έδωσες στον απελευθερωτικό αγώνα

Κι όταν έφτασε εκεί ο Λόρδος Βύρων

Τον φιλοξένησες καθ’ όλη την πολιορκία.

Ω αλύγιστε πολεμιστή Χρήστο Καψάλη

Εσύ εμψύχωνες τους πολιορκημένους

Τα λόγια σου ήταν φτιαγμένα από ατσάλι

Τέκνο απροσκύνητο πανάξιο του Γένους.

Το σπίτι σου ήταν γεμάτο πυρομαχικά

Κι όταν αποφασίστηκε η θρυλική Έξοδος

Δεν υπήρχε για σένα άλλη διέξοδος

Την πυριτιδαποθήκη ανατίναξες ηρωικά.

Τετρακόσια ανήμπορα άτομα σκοτώθηκαν

Μα κι ευρύ πλήθος Τούρκων εχθρών

Μύριες δάφνες σκόρπισαν απ’ τον ουρανό

Και τ’ όνομά σου αθάνατο και τρανό.

Ποίημα από τον Αριστοτέλη Βαλαωρίτη

"Το Μεσολόγγι"

Στον τάφο του κλεισμένο, το Μεσολόγγι,

σκέλεθρο, γυμνό, ξεσαρκωμένο,

δεν παραδίδει τα άρματα,

δεν γέρνει το κεφάλι…

Κρατεί για νεκροθάφτη του το Χρήστο τον Καψάλη.

Το ράσο του Δεσπότη του φορεί για σάβανό του

κι ως φλογερό μετέωρο πετά στον ουρανό του.

Και θάβεται ολοζώντανο…!

Στο διάβα του τρομάζουν τα αστέρια

που το κοιτάζουν και ταπεινά μεριάζουν…

Κλαρί δε φαίνεται χλωρό και το στερνό χορτάρι του μάρανε,

το σκότωσε, το αράπικο ποδάρι.

Ο δήμος Χαλκιδέων θέλοντας να τιμήσει αυτόν τον μεγάλο ήρωα της επανάστασης αλλά και αναγνωρίζοντας τη προσφορά, την θυσία του και τις ηρωικές του πράξεις, ονόμασε στην περιοχή του Καράμπαμπα στην συνοικία της Ξηρόβρυσης ένα δρόμο σε Οδός Καψάλη, ο οποίος μάλιστα είναι περιτριγυρισμένος από οδούς με ονόματα ηρώων του 1821. Η επιλογή της περιοχής του Καράμπαμπα δεν είναι τυχαία, διότι λόγω και του κάστρου της φημίζεται για το ένδοξο και ηρωικό παρελθόν της.

Πηγή: keni.panteion.gr/index.php/el/

Ιστότοπος Κέντρου Ερευνας Νεότερης Ιστορίας (ΚΕΝΙ) Πάντειου Πανεπιστημίου

Χάρτης Χαλκίδας - Οδός: Χρήστου Καψάλη