Νεόφυτος Επίσκοπος Καρύστου

Ο Νεόφυτος, κατά κόσμον Νικόλαος Αδάμ, γεννήθηκε στα Φύλλα Ευβοίας το 1790. Τα πρώτα γράμματα διδάχθηκε στη γενέτειρά του και στη συνέχεια στη Χαλκίδα. Στα 13 του χρόνια εκάρη μοναχός στο μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου. Αφού έλαβε λαμπρή εκκλησιαστική μόρφωση, χειροτονήθηκε διάκονος σε ηλικία 19 ετών και ακολούθησε τον μητροπολίτη Ιερόθεο στα Ιωάννινα, όπου και συμπλήρωσε τις σπουδές του. Εκεί ήρθε σε επαφή με τον μητροπολίτη Άρτης Πορφύριο και εργάστηκε αρχικά ως αρχιδιάκονος και στη συνέχεια ως Πρωτοσύγκελος στη μητρόπολη.

Προσωπογραφία του Νεοφύτου Καρύστου (1790-1851), ελαιογραφία σε μουσαμά του Παΐσιου Γεωργίου, Χαλκίδα, 1849

Το 1813 εξελέγη επίσκοπος Μελιτουπόλεως και από το 1817 μετατέθηκε στην επισκοπή Καρύστου, διαδεχόμενος τον επίσκοπο Νεόφυτο Καμπανά. Η ευδόκιμη και επιτυχής εκεί τετραετής παρουσία του εκτιμήθηκε δεόντως όχι μόνο από τους Χριστιανούς αλλά και από τους Τούρκους. Στις 19 Φεβρουαρίου 1818 ο Νεόφυτος κατηχήθηκε στο Ναό στα Ζάρκα στα της Φιλικής Εταιρείας. Το κατηχητήριο έλεγε: «Εις το όνομα της μελλούσης σωτηρίας καθιερώνω ιερέα Φιλικόν και αφιερώνω εις την αγάπην της Φιλικής Εταιρείας και εις την υπεράσπισιν των μεγάλων ιερέων των Ελευσινίων, τον συμπατριώτη Νεόφυτο, εκ Φύλλων Χαλκίδος, ετών 38, επαγγέλματος αρχιερέα, ως θερμόν υπερασπιστήν της ευδαιμονίας της πατρίδος, κατηχηθέντα και ορκισθέντα παρʼ εμού, τον εφοδιάζω δε και με την σημαία και τας οδηγίας της Εταιρείας».

Τον Ιανουάριο του 1821 μετέβη στο Άγιο Όρος για να μην κινδυνεύσει από τους Τούρκους και επισκέφθηκε με την ιδιότητα του Αποστόλου της Φιλικής Εταιρείας διάφορες περιοχές της Μικράς Ασίας. Με την έκρηξη του Αγώνα βρέθηκε στη Σάμο. Εφεξής θα αφοσιωθεί στην Επανάσταση. Συμμετείχε αρχικά ως επικεφαλής ένοπλων σωμάτων στην πολιορκία της Καρύστου. Κατά την επιστροφή του στην επαρχία της Καρύστου με τη βοήθεια του Αγγελή Γοβγίνα παρότρυνε τους κατοίκους της Ευβοίας, κυρίως τους Κυμαίους να ξεσηκωθούν αρχίζοντας παράλληλα έναν αγώνα στρατολόγησης πολεμιστών από την Εύβοια και τα νησιά του Αιγαίου. Μετά από συνεννόηση με τον Δήμητριο Υψηλάντη πήγε στην Άνδρο και στην Τήνο και με δικά του έξοδα στρατολόγησε περίπου 400 νησιώτες, ανάμεσα τους και Ευβοιώτες. Αφού ναύλωσε ένα υδραίικο καράβι, αποβίβασε στις αρχές Αυγούστου τον απειροπόλεμο στρατό του στο Κισσούρι της Εύβοιας. Με το πλοίο αυτό ο Νεόφυτος μπορούσε να μετακινείται στα παράλια της Εύβοιας για να επιφέρει την τάξη και την ομόνοια όπου αυτή διαταρασσόταν και παράλληλα να εμψυχώνει τους οπλαρχηγούς και τους πολεμιστές τους. Οι Τούρκοι της Χαλκίδας έστειλαν μήνυμα στον Ομέρ μπέη της Καρύστου ότι κινδυνεύουν. Εκείνος έφυγε εσπευσμένα από την Αττική όπου βρισκόταν και επέστρεψε στην Εύβοια. Ο Νεόφυτος όταν έμαθε τον ερχομό του φοβερού Ομέρ πήγε στα Στύρα, στη δυτική ακτή της Εύβοιας, ανέβηκε στο καράβι του Νέγκα και διηύθυνε από εκεί τη μάχη. Σ’ αυτήν πήραν μέρος ο Βάσος Μαυροβουνιώτης και ο αδελφός του Ράντος, που ήταν μονόφθαλμος. Ήταν η πρώτη φορά που πολέμησαν τους Τούρκους.

Τον Αύγουστο του 1821 κατευθύνθηκε στην Ερέτρια για να προετοιμάσει την εκστρατεία στα Στύρα. Η αποτυχία δεν τον αποθάρρυνε. Απευθύνθηκε στην Κυβέρνηση για την εξασφάλιση στρατιωτικού αρχηγού, του Ηλία Μαυρομιχάλη. Πράγματι η Διοίκηση έστειλε ως στρατιωτικό αρχηγό τον Ηλία Μαυρομιχάλη. Ο Νεόφυτος κατόρθωσε με διπλωματική μαεστρία να πείσει τον επίσης οπλαρχηγό Βάσο Μαυροβουνιώτη να εκστρατεύσει με τον Μαυρομιχάλη εναντίον των Τούρκων στο Αλιβέρι της Εύβοιας. Δεν επιτεύχθηκε όμως ο πολυπόθητος στόχος, και στη μάχη σκοτώθηκε ο Μαυρομιχάλης. Δεν σταμάτησε ποτέ να προσπαθεί να εμψυχώνει το λαό και να εργάζεται για την αναζωπύρωση των επαναστατικών εστιών, προσπαθώντας παράλληλα για τη συγκέντρωση χρημάτων και πολεμοφοδίων που ήταν απαραίτητα για τον αγώνα. Στην Ύδρα πήρε το πλοίο του Ι. Καραβέλλα με 100 άντρες και στην Κέα με άλλους με τον Βάσο Μαυροβουνιώτη. Στην Ερέτρια συνάντησε τον Νικόλαο Κριεζώτη. Ο Δημήτριος Υψηλάντης του έδωσε οδηγίες για να συνάψει και δεύτερη εκστρατεία κατά της Καρύστου, που όμως απέτυχε και πάλι. Τότε ο Νεόφυτος δεν διστάσε να μεταβεί στο Άργος και να πετύχει η Κυβέρνηση να αποφασίσει και τρίτη εκστρατεία κατά της Καρύστου.

Τον Φεβρουάριο του 1822 εκστράτευσε για τρίτη φορά κατά της Καρύστου. Όμως λόγω μη συμφωνίας απέτυχε. Παρόλα αυτά δεν σταμάτησε να εργάζεται με σύνεση και φιλοπατρία. Είχε και πολιτική δράση. Τον Σεπτέμβριο του 1823 διορίστηκε από το Εκτελεστικό σώμα Εξαρχος των Νήσων του Αιγαίου Πελάγους και Σποράδων και έναν χρόνο αργότερα εξελέγη παραστάτης Ευρίπου στο Γ΄ Βουλευτικό (1824). Τo 1827 συμμετείχε ως πληρεξούσιος Ευρίπου στη Γ΄ Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας, ενώ προηγουμένως είχε λάβει μέρος στη Συνέλευση της Αίγινας. Μετά τη λήξη των εργασιών της Εθνοσυνέλευσης, από τον Σεπτέμβριο του 1827, διετέλεσε μέλος της Βουλής έως την αυτοδιάλυσή της τον Ιανουάριο του 1828. Μετά την άφιξη του Ιωάννη Καποδίστρια διορίστηκε τοποτηρητής της επισκοπής Κυκλάδων μέ έδρα τη Μύκονο και από το 1833 επίσκοπος Φωκίδας (1833)‧ στη συνέχεια, από το 1841 επίσκοπος Καρύστου. Το 1837 διορίστηκε μέλος της Ιεράς Συνόδου, το 1842 επίσκοπος Εύβοιας, ενώ διετέλεσε πρόεδρος της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδας (1842 - 1850). Για τις πολλές υπηρεσίες του τιμήθηκε από τον Όθωνα με ευαρέσκεια και με τον Σταυρό των Ταξιαρχών. Εικόνα του αναρτήθηκε στο βουλευτήριο και το Δημαρχείο Χαλκίδας. Ασθένησε και απεβίωσε στη Χαλκίδα στις 11 Απριλίου 1851 σε ηλικία 71 ετών και ετάφη στον μητροπολιτικό ιερό ναό του Αγίου Δημητρίου.

Η οδός Νεοφύτου είναι ένας από τους κεντρικότερους δρόμους στην Χαλκίδα.

Πηγή: keni.panteion.gr/index.php/el/

Ιστότοπος Κέντρου Ερευνας Νεότερης Ιστορίας (ΚΕΝΙ) Πάντειου Πανεπιστημίου

Χάρτης Χαλκίδας - Οδός: Νεοφύτου