Αλέξανδρος Δημ. Κριεζής

Όνομα μεγάλης οικογένειας ξακουστών καραβοκύρηδων της Ύδρας, που κατάγονταν από τα Κριεζά της Εύβοιας. Ο πρόγονος των Κριεζήδων που πρωτοεγκαταστάθηκε στην Ύδρα, το 1640, ονομαζόταν Δέδες η Τίτος, και πήρε το επίθετο Κριεζής ως δηλωτικό της καταγωγής του. Οι απόγονοι του ασχολήθηκαν κυρίως με την ναυτιλία και πλούτισαν. Πολλοί από αυτούς έδρασαν κατά την Ελληνική Επανάσταση. Δυο άλλα αδέλφια του Δέδε η Τίτου Κριεζή εγκαταστάθηκαν τον ίδιο καιρό στην Τροιζηνία και από αυτούς προήλθαν οι Κριεζήδες του Πόρου.

Αντώνιος Κριεζής.Αγωνιστής του 1821 και πρωθυπουργός της Ελλάδας (1849- 54).

Ελαιογραφία (Αθήνα.Εθνικό Ιστορικό Μουσείο)

Αλέξανδρος Κριεζής: Υδραίος πλοίαρχος. Βοήθησε καθοριστικά τον Αγώνα της Εύβοιας, όταν άρχισε η Επανάσταση ως «Αρχηγός του ελληνικού στόλου του Ευρίπου» με τον θαλάσσιο αποκλεισμό της Χαλκίδας. Πήρε μέρος και σε χερσαίες επιχειρήσεις γιατί στην Εύβοια είχε γνωριμίες και επιρροή. Αργότερα το 1823, 1824 και 1825 υπηρέτησε στο πλοίο του πεθερού του Λάζαρου Λαλεχού που το κυβερνούσε ο κουνιάδος του Ιωάννης Λαλεχός. Πήρε μέρος σε πολλές ναυτικές επιχειρήσεις και ναυμαχίες. Το 1826 διορίστηκε πολιτάρχης Κυκλάδων και στη συνέχεια επιστάτης του δασμοτελωνείου της Σάμου. Πέθανε στην Ύδρα το 1847. Έγραψε ημερολόγιο που πρωτοδημοσιεύτηκε το 1889 στο περιοδικό Εβδομάς. Σε αυτό δίνει χρήσιμες λεπτομέρειες για τον Ευβοϊκό Αγώνα και πληροφορίες για τα αντικαποδιστριακά φρονήματα και τη δράση του.

Αντώνης Κριεζής : Ο Αντώνης, αδελφός του Αλέξανδρου, μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία περί το 1818. Εργαζόταν ακατάπαυστα με τους άλλους Υδραίους Φιλικούς για την πολεμική προετοιμασία του υδραίικου στόλου για τον Αγώνα της Ελευθερίας. Με την έναρξη του ξεσηκωμού, αρματώνεται από τους πρώτους στον Αγώνα. Στις 28 Μαρτίου 1821 μαζί με τους Υδραίους σηκώνουν τη σημαία της Επανάστασης στο νησί. Με τον «Επαμεινώνδα» ακολουθεί αδιαλείπτως τον υδραίικο στολίσκο του Ιάκωβου Τομπάζη και κατόπιν του Ανδρέα Μιαούλη σε όλες τις ναυτικές επιχειρήσεις. Τον δεύτερο χρόνο της Επανάστασης, ο εξάδελφός του αποσύρεται από την συνπλοιοκτησία και ο Αντώνης, μένει πλέον μόνος πλοιοκτήτης του «Επαμεινώνδα». Έλαβε μέρος σε όλες τις ναυτικές επιχειρήσεις και ναυμαχίες από το 1821 μέχρι το τέλος του Αγώνα.

Τον Απρίλιο του 1821 ο Αντώνης Κριεζής βοήθησε να περιέλθει η Χαλκίδα στα χέρια των επαναστατημένων Ελλήνων, κανονιοβολώντας με επιτυχία τους Τούρκους, που την υπεράσπιζαν. Επίσης, στις 26 Απριλίου δημιούργησαν σημαντική επιτυχία οι Υδραίοι καπεταναίοι με τους Ψαριανούς (Ι. Τομπάζης, Ν. Αποστόλης, Γ. Σαχτούρης, Α. Τσαμαδός, Α. Κριεζής) στα ανοιχτά της Χίου - βυθίζοντας τουρκικό πλοίο και αιχμαλωτίζοντας ένα άλλο. Την 1η Μαΐου, μαζί με τον Ιάκωβο Τομπάζη κατακαίουν τουρκική γολέτα κοντά στη Χίο. Συμμετείχε στην ναυμαχία του όρμου της Ερεσού της Λέσβου. Συνέδραμε στις 8 Ιουλίου με τη μοίρα του ελληνικού στόλου (πλοίαρχοι: Ι. Τομπάζης, Ν. Αποστόλης, Γ. Σαχτούρης, Α. Τσαμαδός, Ι. Βούλγαρης και Λ. Λελεχός) στην καταστροφή οκτώ τούρκικων φορτηγών πλοίων στον Πορθμό Τσαγκλί μεταξύ Σάμου και μικρασιατικών ακτών. Τα εχθρικά καράβια ήταν γεμάτα στρατιώτες, έτοιμα να τους αποβιβάσουν στη Σάμο και να την καταστρέψουν.

Έλαβε μέρος την 20η Φεβρουαρίου 1822 στη ναυμαχία στο λιμάνι της Πάτρας. Κάτω από φοβερή τρικυμία ο ελληνικός στόλος επιτέθηκε στον τούρκικο. Μετά από ναυμαχία πέντε ωρών, μία τουρκική φρεγάτα καταστράφηκε ολοκληρωτικά και πολλά άλλα έπαθαν σημαντικές ζημιές. Πολλοί Τούρκοι βρήκαν τον θάνατο ή τραυματίστηκαν σοβαρά. Στις 28 Απριλίου ο ελληνικός στόλος υπό τον Μιαούλη και τη συμμετοχή του Αντώνη Κριεζή, αδυνατεί να σταματήσει τις συνεχιζόμενες σφαγές στη Χίο. Στις 19 Μαΐου συμμετέχει με τον ελληνικό στόλο (Μιαούλης, Τσαμαδός, Σαχτούρης, κ.α.), σε αμφίρροπη ναυμαχία στα ανοικτά της Χίου με μοίρα του τουρκικού στόλου. Στις 6-7 Ιουνίου επιχειρεί με τον ελληνικό στόλο στα νερά της Χίου, συμμετέχοντας στην πυρπόληση της τουρκικής ναυαρχίδας από τον Κανάρη και την ολοκληρωτική καταστροφή της. Ο Αντώνης διακρίθηκε στη ναυμαχία των Σπετσών στις 8 Σεπτεμβρίου 1822. Ο Μιαούλης, βλέποντας την αντίσταση του Αντώνη Κριεζή απέναντι στις τέσσερις τούρκικες φρεγάτες έδωσε το σύνθημα γενικής επίθεσης του ελληνικού στόλου και η σύγκρουση γενικεύτηκε. Ο Οθωμανικός στόλος τράπηκε σε φυγή, εγκαταλείποντας την προσπάθεια επίθεσης κατά των Σπετσών και ανεφοδιασμού της φρουράς στο Ανάπλι, αφήνοντας πίσω τους τέσσερα αιχμαλωτισμένα καράβια. Στις 8 Νοεμβρίου μετείχε σε μοίρα του ελληνικού στόλου υπό τον Μιαούλη, λύνοντας την από θάλασσα πολιορκία του Μεσολογγίου.

Στις 15 Απρίλιου 1823 ναυμάχησε τουρκικά πλοία στα ανοικτά του Αγίου Όρους και στις 11 και 12 Οκτωβρίου συμμετείχε στη σύγκρουση του ελληνικού και τουρκικού στόλου στο Αρτεμίσιο και στους Ωραιούς της Ιστιαίας με αμφίρροπα αποτελέσματα για τους αντιπάλους.

Στις 3 Ιουλίου 1824, ήταν παρών στη διεξαχθείσα ναυμαχία ανοιχτά των Ψαρά, μεταξύ Κω - Αλικαρνασσού, ως εκδίκηση για την καταστροφή της. Ήταν μια σημαντική επιτυχία του ελληνικού στόλου υπό τους Μιαούλη, Τσαμαδό, Σαχτούρη, Κριεζή. Στις 7 Ιουλιου ο ελληνικός στόλος, στον οποίο συμμετέχει και ο Κριεζής, ελλιμενίζεται ανοιχτά της πόλης της Ρόδου και ναυμαχεί με τον εχθρό, επιτυγχάνοντας ζημιές στον τούρκο-αιγυπτιακό στόλο. Στις 30-31 Ιουλίου, διεξάγονται ναυτικές συγκρούσεις με αμφίρροπο αποτέλεσμα ανάμεσα σε μοίρα του ελληνικού και του τούρκικου στόλου, κοντά στα νερά της Σάμου και της Ικαρίας. Ο Αντώνης Κριεζής θα διακριθεί και σε αυτή τη ναυτική σύγκρουση. Στις 5 Αυγούστου ο ελληνικός στόλος επιτυγχάνει σημαντική νίκη στη Μυκάλη. Στη ναυτική σύγκρουση συμμετέχουν οι Κανάρης, Σαχτούρης, Κριεζής, Ραφαλιάς, Ματρώζος, Βατικιώτης. Στις 29 Αυγούστου στα ανοιχτά του ακρωτηρίου Ποσείδιο ή Γέροντα της Μ. Ασίας απέναντι από τα νησιά Λειψοί και Λέρος της Δωδεκανήσου, ο ελληνικός στόλος υπό τον Ανδρέα Μιαούλη [70 ελληνικά πλοία, μαζί και ο «Επαμεινώνδας» του Κριεζή], συγκρούστηκε με τον Τούρκο-Αιγυπτιακό στόλο των Χοσρέφ – Ιμπραήμ, αποτελούμενο πάνω από 250 πλοία. Στην ναυμαχία ο Κριεζής έδειξε τον ηρωισμό του προσφέροντας σημαντική ενίσχυση στον Μιαούλη. Ο ναύαρχος βρίσκονταν σε δυσχερή επιχειρησιακή κατάσταση, καθώς τα πυρπολικά των Α. Πιπίνου, Ι. Ματρόζου, Λ. Μούσου είχαν καταστραφεί. Διέσωσε στο καράβι του τον Α. Πιπίνο, ο οποίος στην προσπάθειά του να προσδέσει το πυρπολικό του σε εχθρική φρεγάτα τραυματίστηκε. Τον Σεπτέμβριο έδρασε με ελληνική μοίρα εναντίον εχθρικών πλοίων στην Ικαρία. Στις 24 Σεπτεμβρίου 1824 πήρε μέρος σε ναυμαχία ανάμεσα στη Χίο, Μυτιλήνη και Καραμπουρνού, όπου η μοίρα του τουρκικού στόλου αναγκάστηκε να υποχωρήσει με μικρές απώλειες.

Στις 27 Μαρτίου 1825, ο Μιαούλης αναγνωρίζοντας τις ηγετικές του ικανότητες, τον διόρισε προσωρινό Αρχηγό του ελληνικού στόλου. Είναι από τους πρωταγωνιστές στις ναυτικές συγκρούσεις στις 11 και 17 Απριλίου του 1825 ανοιχτά της Σούδας. Λαμβάνει μέρος και στις ναυτικές συγκρούσεις στις 21 και 30 Απριλίου ανοιχτά της Μεθώνης. Τον Ιούλιο, αναλαμβάνει αρχηγός της αποστολής πυρπόλησης του αιγυπτιακού στόλου του Μεχμέτ Αλή στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας. Δύο πολεμικά πλοία, τα «ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ» και «ΕΠΑΜΕΙΝΩΝΔΑΣ», με κυβερνήτες τους Μανώλη Τομπάζη και Αντώνη Κριεζή, απέπλευσαν από την Ύδρα. Επίσης συμμετέχει σε ελληνική μοίρα στις 23 Ιουλίου και έτρεψε τον τουρκικό στόλο σε άτακτη φυγή έξω από το Μεσολόγγι. Παίρνει μέρος στην αποστολή του ελληνικού στόλου να ανεφοδιάσει τους πολιορκημένους στο Μεσολόγγι, στις 20 και 23 Νοεμβρίου.

Στις 9 Ιανουαρίου 1826 συμμετέχει στον ελληνικό στόλο υπό τον Μιαούλη καταπλέοντας στο Μεσολόγγι. Την επόμενη κάτω από την πίεση του εχθρικού στόλου, αναγκάζονται να υποχωρήσουν. Συμμετείχε σε αποστολή στις 23 Ιανουαρίου στο Μεσολόγγι, όπου βοήθησε στην καταναυμάχηση του τουρκικού στόλου και συνέβαλε στον προσωρινό θάλασσιο αποκλεισμό της πόλης. Λαμβάνει μέρος στις ναυτικές επιχειρήσεις στις 28 Αυγούστου και στις 25 Σεπτεμβρίου, ανοιχτά της Μυτιλήνης.

Τον Μάρτιο του 1828 ο Καποδίστριας ανέθεσε στον Κριεζή ως αρχηγό της ναυτικής μοίρας, την σύλληψη και μεταφορά των πειρατών [που λυμαίνονταν το νησί της Σκοπέλου] σε στρατόπεδο στην Ελευσίνα. Στις 3 Οκτωβρίου ως αρχηγός του ελληνικού δυτικού στολίσκου, διορισμένος από τον Ιωάννη Καποδίστρια, εισήλθε ξαφνικά στον κατεχόμενο από τους Τούρκους Αμβρακικό κόλπο και κυρίευσε τον εχθρικό στόλο, επιτυγχάνοντας στην άλωση του κάστρου της Βόνιτσας. Ο Καποδίστριας επιβραβεύοντάς τον για την σημαντική συμβολή του, τον προήγαγε τον Οκτώβριο του 1830 σε Μοίραρχο του Εθνικού Στόλου. Τον Μάιο του 1831 οι Μιαούλης, Σαχτούρης, Κριεζής, Σαχίνης επαναστάτησαν κατά του Κυβερνήτη και έδιωξαν τις κυβερνητικές αρχές από το νησί. Την διακυβέρνηση ανέλαβε επταμελής επιτροπή αποτελούμενη από τους Κριεζή, Δημήτριο Βούλγαρη, Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, Γεώργιο Κουντουριώτη, Βασίλειο Μπουντούρη, Νικόλαο Οικονόμου και Μανώλη Τομπάζη. Συμμετείχε και στα γεγονότα της κατάληψης και πυρπόλησης του Ναυστάθμου του Πόρου από τις αντικαποδιστριακές δυνάμεις.

Πλούσια υπήρξε και η πολιτική του δράση. Το 1831 εκλέχτηκε πληρεξούσιος στην Εθνική Συνέλευση του Άργους. Διορίστηκε Υπουργός των Ναυτικών επί Βαυαρικής αντιβασιλείας, θέση που κράτησε μέχρι το 1843. Με την ανάληψη της διακυβέρνησης της χώρας από τον Όθωνα, προήχθη στον βαθμό του αντιναυάρχου. Είναι ο πρώτος Έλληνας αξιωματικός του ναυτικού, που τιμήθηκε με αυτό το βαθμό. Παράλληλα ορίστηκε αυλάρχης των βασιλικών ανακτόρων. Το 1841 έγινε Πρωθυπουργός, υπασπιστής και αυλάρχης του Όθωνα. Το 1847 εκλέχθηκε Γερουσιαστής. Αντικατέστησε τον Κανάρη στην πρωθυπουργία και παρέμεινε στη θέση αυτή έως τις 16 Μαΐου 1854.

Πηγή: keni.panteion.gr/index.php/el/

Ιστότοπος Κέντρου Ερευνας Νεότερης Ιστορίας (ΚΕΝΙ) Πάντειου Πανεπιστημίου

Χάρτης Χαλκίδας - Οδός: Κριεζή